- بای بک، بیر میللتین سسی - http://www.baybak.com -
نگاهي موشکافانه به رنگ زرد و سياه براي سمبل پيشنهادي حرکت ملي آذربايجان - بابک آذربايجانلي
بای بک، آذربايجان | باشگؤن, ۱۴-ي قويروخدوغان , ۱۱۰۰۸ اینجی ایل, چولا ۱۶:۵۳ [آ.خ] | فارسجا, یازی و قوشوق
![]() |
. | (دقت: اين مقاله با دقت بسيار در خصوص استفاده رنگهاي مختلف در پرچمهاي متعلق به ملل متفاوت به بررسي اشکالات وارده به رنگ سياه براي ماه و ستاره سمبل پيشنهادي پرداخته است. هر چند اينگونه مطالعات و تحقيقات ميتوانند به روي مسائل تاريک روشنائي بتابانند و قدرت انتخاب بهتر را بالا ببرند٫ ولي نبايد فراموش کرد که رنگ سياه نه به خطر سياه بودن و يا بد يمن بودن٫ که به خاطر برخي مسائل سياسي مورد انتقاد واقع شده اند. در انتخاب پرچم براي حرکت ملي نبايد اسير احساسات شد و تحت تاثير احساسات به انتخابي اشتباه دست زد. سمبل ملي براي يک روز و دو ماه انتخاب نميشود. براي همين است که باي بک تلاش ميکند با انتشار مقالات نويسندگان موافق و مخالف٫ با پررنگتر کردن نقاط ضعف و قدرت سمبل پيشنهادي٫ عموم را به انتخابي صحيحتر تشويق نمايد. بنا به عللی نامشخص٫ تمامي طرفداران سمبل پيشنهادي از پاسخ به يک سوال عمده فرار ميکنند: آیا در صورت انتخاب سمبل با ماه و ستاره سياه٫ با استناد به طرح و انتشار اين سمبل که در خارج از آذربايجان و از سوي افرادي که ارتباط مستقيم با حرکت ملي آذربايجان جنوبي نداشته اند صورت گرفته است٫ رژيم فارس به شکنجه و آزار شديد تر و گسترده تر فعالان دستگير شده تحت عناوین جاسوس و وابسته خارجي خواهد پرداخت يا نه؟ تیتر مقاله از بای بک است. باي بک) |
(دقت: اين مقاله با دقت بسيار در خصوص استفاده رنگهاي مختلف در پرچمهاي متعلق به ملل متفاوت به بررسي اشکالات وارده به رنگ سياه براي ماه و ستاره سمبل پيشنهادي پرداخته است. هر چند اينگونه مطالعات و تحقيقات ميتوانند به روي مسائل تاريک روشنائي بتابانند و قدرت انتخاب بهتر را بالا ببرند٫ ولي نبايد فراموش کرد که رنگ سياه نه به خطر سياه بودن و يا بد يمن بودن٫ که به خاطر برخي مسائل سياسي مورد انتقاد واقع شده اند. در انتخاب پرچم براي حرکت ملي نبايد اسير احساسات شد و تحت تاثير احساسات به انتخابي اشتباه دست زد. سمبل ملي براي يک روز و دو ماه انتخاب نميشود. براي همين است که باي بک تلاش ميکند با انتشار مقالات نويسندگان موافق و مخالف٫ با پررنگتر کردن نقاط ضعف و قدرت سمبل پيشنهادي٫ عموم را به انتخابي صحيحتر تشويق نمايد. بنا به عللی نامشخص٫ تمامي طرفداران سمبل پيشنهادي از پاسخ به يک سوال عمده فرار ميکنند: آیا در صورت انتخاب سمبل با ماه و ستاره سياه٫ با استناد به طرح و انتشار اين سمبل که در خارج از آذربايجان و از سوي افرادي که ارتباط مستقيم با حرکت ملي آذربايجان جنوبي نداشته اند صورت گرفته است٫ رژيم فارس به شکنجه و آزار شديد تر و گسترده تر فعالان دستگير شده تحت عناوین جاسوس و وابسته خارجي خواهد پرداخت يا نه؟ تیتر مقاله از بای بک است. باي بک)
طرح و ارائه سمبل ملی از سوی جمعی از فعالین مستقل حرکت ملی ، موجی از امید را در حرکت ملی ایجاد نمود تا شاید بخشی از اختلافاتی را که در بین طیفهایی از حر کت وجود دارد، بدین طریق رفع گردد و بدین ترتیب گروههای مختلف تحت لوای این سمبل ملی به اتحادی ملی دست یابند.
پس از ارائه این طرح، نقدها و پیشنهادات جدیدی به این سمبل ، از سوی فعالان و نویسندگان محترم و نیز گروهها و سایتها واردگردید ، که البته انتظار چنین امری هم برای یک چنین طرح ملی میرفت.
یکی از نقدهایی که پس از ارائه طرح سمبل ملی ، مطرح گردید ، انتقاد از رنگ سیاه ماه و ستاره و نیز پیشنهاد رنگ زرد بجای سیاه بود که ابتدا از سوی جناب آیدین تبریزی و به تبع آن مورد حمایت میللی پارتی و جناب تبریزلی بای بک و وبسایت بای بک (و شاید دیگرانی که نویسنده از آنها بی اطلاع است) قرار گرفت. (توضيح: رنگ زرد نيز مانند رنگ سياه به عنوان پيشنهاد ارائه شده و از سوي سايت باي بک مورد تائيد قرار نگرفته است. همانگونه که تاکنون در اين باره اقدام کرده ايم٫ در اخبار مربوط به سمبل پيشنهادي از “بايراغ با ماه و ستاره سياه” استفاده ميکنيم. لازم به ذکر است که رنگ سياه نه به خاطر خجالت آور و يا مصيبت بار بودن آن٫ که به خاطر ارائه شدنش از سوي افراد در خارج از آذربايجان مورد مخالفت برخي نويسندگان قرار گرفته است. هدف باي بک قوت بخشيدن به ارزشها و کم کردن قدرت تخريبي اشتباهات در انتخاب سمبل است. ما به تقليد ار ديگران و يا عدم استفاده از يک رنگ به خاطر استفاده شدن آن از سوي ديگران هيچ اعتقادي نداريم٫ ولي اين نکات ظريف نيز بايستي به آگاهي عموم برسند. ما معتقديم انتخاب سمبل بايستي در آينده اي نزديک به نتيجه برسد و تاثيرات منفي سالها اختلاف و تفرقه فکني را از بين ببرد. در اين ميان باي بک هيچ پيشنهادي ارائه نکرده و با کليت سمبل پيشنهادي موافقت ضمني دارد. باي بک)
نویسنده این مقاله قصد دارد در این مطلب ضمن احترام به نظرات این عزیزان ، بخشی از این انتقادات را که به سمبل مطرح گردیده است، را مورد نقد و بررسی قرار دهد.
وجود انواع رنگها در پرچمهای کشورهای مختلف نماد و نشانه ای است از فرهنگ و هویت آن کشور وآن ملت. بر همین اساس هر ملت و کشوری در طراحی پرچم خود نهایت دقت را بکار میبرد تا مبادا رنگها و نشانه های بکار رفته در این پرچم با فرهنگ وهویت آن ملت در تضاد باشد. چرا که یکی از نشانه های هویتی هر ملتی پرچم آن کشور و ملت است. در این راستا انتخاب سه رنگ آبی، قرمز و سبز و نیز نشان ماه و ستاره در پرچم ملی آذربایجان توسط محمد امین رسول زاده و فتحعلی خان خوئیسکی دقیقا برا ساس موازین هویتی ملت آذربایجان بوده است. بگونه ای که اینک پس از 90 سال از آن واقعه تاریخی همگان بر اهمیت آن تاکید دارند.
آنچه که پس از ارائه سمبل ملی برای آذربایجان جنوبی مورد بحث قرار گرفت رنگ سیاه ماه وستاره بود . بر همین اساس در این بخش ، سه رنگ سفید (رنگ اصلی ماه و ستاره که در این طرح مخصوص پرچم جمهوری آذربایجان شمالی تا زمان اتحاد دو آذربایجان است) ، سیاه (رنگ ماه وستاره ، پیشنهادی از سوی ارائه دهندگان سمبل ملی آذربایجان جنوبی) و زرد (رنگ ماه وستاره ، پیشنهادی از سوی پاره ای دیگر از دوستان که در بالا نام تعدادی از آنان رفته است)، بر اساس جایگاهی که این رنگها در فرهنگ و رسوم ملت آذربایجان دارند ، مورد بررسی قرار می گیرند.
رنگ سفید
رنگ سفید در بین تورکها نشانه روشنایی ، تمیزی و بزرگی است. برابر نوشته دکتر جواد هیئت در مقاله “تورکلرین تاریخینده رنگلرین یئری” در مجله وارلیق در شماره ۱۰۵، رنگ سفید سمبل عدالت و قدرتمندی در بین هون ها بوده است. و سران و بزرگان هون در جنگهای خود لباسهایی به رنگ سفید می پوشیدند”آغ علملو” در دده قور قود بیانگر عظمت و تبرک این بیرق است. بر اساس همین نوشته برغم اینکه از لباس مشکی برای مراسمات عزاداری استفاده می شد لیکن ” شهید بایراغی” سفید بوده است.
رنگ سیاه
رنگ سیاه در بین تورکان قدیم سمبل شمال بوده است. “قارا یئل” در حقیقت همان باد شمالی و سرد است. “قارا قئش” هم به معنای زمستان سرد است. تورکها به بادهای گرم جنوب و غرب ” آغ یئل ” می گویند. “قارا گئجه” هم تمثیلگر دنیایی بدون روشنایی است. در دده قورقود، لباس سفید در آوردن و لباس سیاه پوشیدن، به معنای عزا و ماتم است. و تنها پرچم شهدا سفید است. رنگ سیاه در کل رنگ عزا و ماتم است. در عین حال “قارا” در ترکی در معنای بزرگی نیز بکار رفته است: قارا داغ، قارا باغ و یا قارادان اوته رنگ یوخدور.
رنگ زرد
انسان همه روزه پس از سیاهی شب با بر آمدن صبح و طلوع آفتاب شاهد ظهور رنگهای متنوعی همچون قرمز نارنجی و زرد است. بنابراین زرد، رنگ خورشید و آفتاب است. در بین مسیحیان چین وغرب رنگ زرد سمبل و نشانه تقدس است. رنگ زرد ، رنگ امپراطوری چین است. بسیاری از آرمها و نشانها و حتی اژدهای چینی به رنگ زرد است. همچنین در داستانهای تورکها رنگ زرد سمبل زشتی و فلاکت است. هر چند که در طبیعت و شکوفه های بهاری نیز از آنها استفاده گردیده است. اژدهای زرد در داستانهای تورکی، عنصر ترس و آرزوهای زشت و ناگوار است . در زبان ترکی رنگ زرد نشانه بیماری نیز هست. “اوزون سارالماسی” در زبان ترکی به معنای بیماری است. (مطالب مربوط به رنگها از نوشته دکتر جواد هیئت ، مقاله “تورکلرین تاریخینده رنگلرین یئری” ، مجله وارلیق ، شماره ۱۰۵ می باشند)
پرچمهایی از سیاه:
یکی از دلایلی که منتقدین، رنگ سیاه را مناسب پرچم و سمبل ملی نمی دانند ، این است که “رنگ سیاه را نمی توان با افتخار به اهتزاز در آورد.” و معتقد بودند که رنگ سیاه رنگی نیست که در نماد و سمبل ملی یک ملتی وجود داشته باشد. بر این اساس رنگ روشنی همچون رنگ زرد را پیشنهاد داده بودند. به نظر می رسد این نوع نگرش، صحیح نمی باشد، چرا که در این صورت بسیاری از کشورهای دیگر که از این رنگ در پرچم های ملی خود استفاده کرده اند، به این مهم اقدام نمی کردند. در ذیل به این کشورها اشاره می شود:
آسیا:
افغانستان: در پرچم این کشور، یک سوم پرچم به رنگ سیاه است

اردن:

امارات متحده عربی:

برونئی:

سوریه:

عراق: یک سوم پرچم عراق، سیاه رنگ است

فلسطین:

کره جنوبی:

کویت:

یمن:

اروپا:
آلبانیا: نشان رسمی این کشور در وسط پرچم این کشور به رنگ سیاه می باشد

آلمان:

استونی:

بلژیک:

آفریقا:
آفریقای جنوبی:

آنگولا: نصف پرچم این کشور به رنگ سیاه می باشد

اوگاندا:

بوتسوانا:

تانزانیا:

تیمور شرقی:

زامبیا:

زمیبابوه:

سائوتومه وپرنسیب: دو ستاره وسط پرچم این کشور برنگ سیاه است.

سوازیلند:

سودان:

صحرا:

غنا: ستاره وسط پرچم به رنگ سیاه می باشد

کنیا:

گینه بیسائو: ستاره پرچم این کشور نیز به رنگ سیاه می باشد

مالاوی:

مصر: رنگ سیاه یک سوم پرچم مصر را فرا گرفته است

موزامبیک:

آمریکا:
آنتیگوا و باربودا: بخش قابل توجهی از پرچ سیاه است

باربادوس:

باهاما: رنگ سیاه در پرچم این کشور نیز دیده میشود

ترینیداد و توباگو:

جامائیکا:

دومینیکا:

سنت کیتس ونویس:

سنت لوسیا:

گویان: خطی سیاه رنگ دربین دو رنگ قرمز و زرد وجود دارد

اقیانوسیه:
پاپوا گینه نو:

وانواتو:

همانگونه که مشاهده میشود در بیش از ۴۰ پرچم جهان از رنگ سیاه استفاده شده است، یعنی تقریبا یک چهارم کشورهای جهان در پرچمهای خود از رنگ سیاه استفاده نموده اند که حتی سه کشور ، از رنگ سیاه برای ستاره های خود بهره برده اند. این چهل واندی کشور در قاره های مختلف جهان حضور دارند . از این ۴۰ کشور ۱۰ کشور در آسیا ،۴ کشور در اروپا که از این تعداد ۳ کشور عضو اتحادیه اروپا هستند، ۱۸ کشور در آفریقا ، ۹ کشور در آمریکا و ۲ کشور در اقیانوسیه هستند.
ملتهای فاقد دولت:
علاوه بر کشورهایی که استقلال خود را بدست آورده اند و اکثر کشورهای دنیا آنها را برسمیت شناخته اند ، برخی از ملتهای فاقد دولت که صاحب پرچم برای خود هستند نیز از رنگ سیاه استفاده کرده اند:
آبوریجینال استرالیا:

ملت عرب الاحواز:

ماپوچه آرژانتین:

سنسیبار تانزانیا:

اودمورت روسیه:

سومالیلند سومالی: که پنج استان شمالی سومالی است ، ستاره وسط پرچم به رنگ سیاه است

چچنستان: که جمهوری خودمختار روسیه است:

جمهوری قاراچای روسیه:

پرچم ترکان افغانستان:
(اين عکس در مقاله موصوف با مشکل مواجه شده و قابل رويت نيست. باي بک)
بیرقهای تاریخی:
رنگ سیاه در ادوار مختلف تاریخی، در پرچمهای امپراطوران و دولتهای تورک نیز مورد استفاده قرار گرفته است. به عنوان نمونه:
امپراطوری آوار:

خوارزمشاهیان: پرچم این امپراطوری کاملا به رنگ سیاه بود

سلجوقیان:

پرچم امپراطوری تیموریان مورد تایید اروپائیان:

پرچم چنگیز خان موسس امپراطوری مغول: ماه در این پرچم برنگ سیاه است

دياسپورا:
حتی امروزه در پرچم دياسپوراي تركان آزربايجاني ارمنستان و پرچم دياسپوراي تركان آزربايجاني مسخت نیز از رنگ سیاه استفاده گردیده است:
پرچم دياسپوراي تركان آزربايجاني ارمنستان: استفاده از رنگ سیاه در این پرچم محل تامل است

پرچم دياسپوراي تركان آزربايجاني آخيسقا- مسخت:

پرچم ملل همسایه:
در این بخش بدلیل حساسیت موضوع می خواهیم پرچم ملتهای همسایه را بررسی کنیم. برای اینکه دو رنگ سیاه و زرد مورد بحث ماست
این دو رنگ را در پرچمهای ملتهای همسایه بررسی میکنیم:
روسها نیز در پرچم خود از این دو رنگ بهره ای نبرده اند:

گرجستان همسایه شمال غربی آذربایجان ، هم تنها از دو رنگ قرمز و سفید استفاده کرده است.

پرچم سرخ رنگ ترکیه با ماه وستاره سفید ، نیز نیازی به توضیح ندارد:

در پرچم ملت همسایه فارس از هیچ یک از این دو رنگ استفاده نگردیده است:

ملت کردستان همسایه دیگر ملت آذربایجان است. این ملت در پرچم خود از رنگ زرد استفاده کرده است.

رنگ زرد برغم وجود دو رنگ قرمز وسبز در پرچم، اغلب به عنوان نماد کردها مورد استفاده قرار می گیرد. کردها معمولا در تجمعات
خود از پلاکاردهای زرد رنگ استفاده می کنند:

تجمع ۱۸ آذر ۸۶: پلاکاردهای زرد رنگ دانشجویان کرد هستند و پلاکاردهای به رنگ دیگر دانشجویان تحکیمی هستند.
alt="Simgeler ve boyalar"/>
alt="Simgeler ve boyalar"/>
alt="Simgeler ve boyalar"/>
بر همین اساس در پرچمها ونشانهای تشکیلاتی اکراد همچون حزب کارگران کردستان (پ ک ک)، كنفدراليسم دمكراتيك جامعه كردستان ،
حزب حیات آزاد کردستان، حزب راه حل دمکراتیک کردستان، کنگره خلق کردستان، حزب زنان آزاد کردستان، نیروهای مدافع خلق،
تجاک، حزب اتحادیه دمکراتیک، حزب دمکرات کردستان و … بصورت گسترده از این رنگ استفاده شده است:



رنگ زرد همچنین در پرچم کشور همسایه ، ارمنستان نیز استفاده گردیده است:

ملت عراق همسایه جنوب غربی ملت آذربایجان تنها کشوری است که از رنگ سیاه در پرچم خود استفاده نموده است

نتیجه گیری :
آنچه که در این مقاله گفته شد نه صرفا بیان موارد ایجابی رنگ سیاه و موارد سلبی رنگ زرد بود ، چرا که با رجوع به تاریخ و فرهنگ ملت آذربایجان و نیز با نگاهی به پرچم کشورهای مختلف و ملل متعدد دنیا می توان موارد بسیاری در رد رنگ سیاه و بالعکس تائید رنگ زرد پیدا نمود. آنچه که در این مقاله قصد بیان آن بود صرفا بررسی و رد این انتقاد بود که وجود رنگ سیاه در پرچم یک ملت در شان ملت نبوده و نشان بدی درپرچم وسمبل ملی است. همانگونه که مشاهده شد رنگ سیاه نه تنها نشان و نمادی منفی و سمبل یاس ، نا امیدی و عقب ماندگی نیست، بلکه بالعکس بر اساس باورها و فرهنگ و سنن ملت آذربایجان و نیز ترکها در برخی موارد حتی این رنگ زرد است که نشانه ونمادی از یاس ، نا امیدی و افسردگی است.در این مقاله نشان داده شد که تفسیری که پیش از این در برخی از مقالات از رنگها داده شده بود ، تفسیری صحیح نبوده و در برخی موارد حتی دقیقا عکس آن بوده است. چراکه طبق باورها و سنن ملل ترک “رنگ سفید نشانه شمال و رنگ زرد نشانه جنوب” نیست بلکه بالعکس “فید نشانه جنوب و سیاه نشانه شمال است”. لذا با تفاسیری مبتنی بر درک شخصی خود نمی توان به تایید وجود این رنگها در سمبل ملی پرداخت. تفسیر ما از رنگها در سمبل ملی بایستی مبتنی بر باورهای مردم بوده و نیز بیانگر نگرش خاص سیاسی ما در این زمینه باشد.
دیده شد که رنگ زرد در فرهنگ ترک و آذربایجانی نشان ونماد جنوب نیست، پس دلیل زردی ماه و ستاره موجه نیست. از سوی دیگر در همین فرهنگ رنگ سیاه بیانگر دنیای سیاهی و بدبختی است، بنابراین سیاهی سمبل ماه وستاره امری موجه می نماید. نماد خورشید بودن رنگ زرد هم در فرهنگ ترکی ، موجهی برای زردی ماه وستاره نیست. چرا که کسی آذربایجان جنوبی را با نماد خورشید نمی شناسد.
از طرفی اگر رنگ سیاه نشانه ای منفی و امری ناپسند در پرچم ملی ملتها بود ، هیچ ملتی از رنگ سیاه در پرچم خود استفاده نمیکردند. در صورتی که همانطور که اشاره شد ، در بسیاری از پرچمها در ۵ قاره جهان از رنگ سیاه استفاده شده بود. کشوری مثل مصر که در پرچم سابق خود رنگ سیاه وجود نداشت در پرچم جدید خود از تاریخ از رنگ سیاه در پرچم خود استفاده نموده است. و یا کشور افغانستان برغم تغییر در شکل و نیز رنگهای پرچم خود ، رنگ سیاه را همچنان ثابت نگه داشته است. و یا عراق برغم تغییر در شکل ظاهری پرچم خود و برغم اصرار کردها ، رنگ سیاه را همچنان در پرچم خود حفظ نموده است. سه کشور آلمان، بلژیک و استونی که هر سه عضو اتحادیه اروپا هستند و هر سه جزء ملل موفق جهان فعلی اند در پرچمهای خود از رنگ سیاه استفاده نموده اند. سه کشور کویت، امارات و برونئی که از کشورهای ثروتمند جهان محسوب می شوند نیز بخشی از پرچمشان به رنگ سیاه است. ملت فلسطین که همچون ملت آذربایجان جنوبی برای حق تعیین سرنوشت خود مبارزه می نمایند از رنگ سیاه در پرچمشان استفاده نموده اند. رنگ سیاه در پرچم کشورهای کره جنوبی ، آفریقای جنوبی وتیمور شرقی نیز از زوایای مختلف قابل بررسی است. سائوتومه وپرنسیب ، غنا و گینه بیسائو نیز دارای ستاره های سیاه رنگ هستند. در ملتهای فاقد دولت هم ۹ ملت صاحب پرچمهایی از رنگ سیاه هستند. در این میان ملت دوست و برادر عرب الاحواز که در بین ملتهای ساکن ایران بیشتری نزدیکی با آذربایجان جنوبی را دارد از این جمله است. چند ملت از جهان ترک همچون چچنستان، قاراچای، ترکهای افغانستان نیز از پرچمهایی به رنگ سیاه استفاده کرده اند. ملت سومالیلند در شمال سومالی هم رنگ ستاره خود را به رنگ سیاه انتخاب کرد ه اند.
موضوع دیگری که در این مقاله ذکر آن لازم دیده شد استفاده دو ملت هسایه آذربایجان که چشم طمع در خاک و تمامیت ارضی آذربایجان دارند یعنی کردستان و ارمنستان از رنگ زرد در پرچمهایشان است. استفاده از این رنگ در سمبل ملی آذربایجان موضوعی است که احتمال سوء استفاده برخی از گروههای تروریستی در بین این ملتها ، را فراهم آورد. بوژه اینکه این رنگ اغلب به عنوان نماد و سمبل کردها مورد استفاده قرار میگیرد. رنگ زرد اگرچه در نشان و آرم گروه تروریستی داشناک نیز مورد استفاده قرار گرفته است ولی از آنجاییکه این رنگ همچون کردها در بین ارمنی ها بعنوان سمبل استفاده نمی شود، از اینرو در بالا بیشتر از ارمنیها بر کردها تاکید گردید ولی بهره جستن از رنگ زرد ، بدلیل وجود رنگ زرد در نشان داشناک ها نیز می تواند مورد سوء استفاده آنها واقع شود.

در کل هدف اساسی این نوشته رد کور کورانه رنگ زرد و تایید بی چون وچرای رنگ سیاه نیست چرا که همانگونه که پیش از این نیز رفت می توان دلایلی در جهت عکس آن نیز یافت. آنچه که مسلم است هدف این مقاله اولا رد این موضوع بود که “رنگ سیاه در سمبل ملی بد یمن و نشانه منفی می باشد” و ثانیا تاکید بر بی پایه بودن برخی از تفسیرها از رنگها به عنوان مبنایی بر انتخاب رنگ ماه و ستاره ملت آذربایجان بود و ثالثا دقت در بار سیاسی تصمیماتی اساسی همچون سمیل ملی بود.
در پایان این مطلب نظر نویسنده بر این است که تعلل در انتخاب سمبل ملی، صرفا بر دامنه اختلافات می افزاید.
٫بير ميللتين سسي_ _ _ _ _ _ _
مربوط اُلان یازیلار
http://www.baybak.com
بای بک سایتیندان پرینت اولوب
http://www.11008.baybak.com/il_11008_say_722.azr
یازینین اینترنت آدرسی
: بیرلیک سیمگه سی اوچون منلیکلردن کئچمه لییک - آيدين تبريزلي سویلییر
باشگؤن ۱۴ قويروخدوغان ۱۱۰۰۸ @ ۳:۳۴ گ.ؤ
[…] [۱] http://www.۱۱۰۰۸.bayb… (۲): [۲] […]
: بیرلیک سیمگه سی اوچون منلیکلردن کئچمه لییک | Azad Tabriz News سویلییر
باشگؤن ۱۴ قويروخدوغان ۱۱۰۰۸ @ ۳:۰۲ گ.ؤ
[…] (۱): http://www.۱۱۰۰۸.baybak.com/il_۱۱۰۰۸_say_۷۲۲.azr […]