ونکوورلي قادين ايران آذربايجانليلاري نين ايرقچيلييه معروض قالديقلاريني ايفشا ائدرک حياتي ايله ريسک ائدير
بای بک، آذربايجان | اِلگؤن, ۲۱-ي چيلله , ۱۱۰۰۸ اینجی ایل, چولا ۱۸:۵۱ [آ.خ] | یازی و قوشوق
 |
. | فاخته زماني’نين گؤزلرينده ايرانلي آکتيويست وحيد داورپناه’ي ايتاليا’نين تورين شهري کوچه لرينده گزديرديگيني خاطيرلاديغي زامان، قريب بير باخيش وار،
او زماني’دن اطرافداکي بينالار حاقيندا دانيشماسيني ايسته ديگينده زاماني بينالاري آنلاتماق اوچون لازيم اولان کليمه لري تاپانمادي، او منظره لرين، وهيدين اؤز اؤلکهسينده گؤره بيلديگي منظره لر ايله هئچ اوخشارليغي يوخويدو. وهيد اؤز گؤزلري ايله او |
تارا کارمن (Tara Carman)، ونکوور سان ژانويه ۳، ۲۰۰۹
Vancouver Sun January 3, 2009
تورکجه يه چئويرن: اوروم اورميه
وانکووئرلي فاخته زاماني، ايراندا فارسجا يئرينه اؤز ديللري، آذربايجان تورکجه سيني، ايشلتمه حاقيني ايستمکلري اوچون ايشگنجه اولوب، اؤلدورولن اونلار اعتيراضچي نين هاقلاريني ساوونان هوقوق مودافيعه چيسيدير. شکيلي اورتاسينداکي اعتيراضچي نين اوزونه ايران پوليسي طرفيندن آتش ائديليب. / شکيلي چکن: مارک وان مانعن، وانجوووئر سون – (The Vancouver Sun -٫ ۱۹۱۲’جي ايلدن بري نشر ائديلن جانادانين British Columbia اَيلتي نين ان بؤيوک گونده ليک قزئتيدير – چئويرن)
فاخته زماني’نين گؤزلرينده ايرانلي آکتيويست وحيد داورپناه’ي ايتاليا’نين تورين شهري کوچه لرينده گزديرديگيني خاطيرلاديغي زامان، قريب بير باخيش وار،
او زماني’دن اطرافداکي بينالار حاقيندا دانيشماسيني ايسته ديگينده زاماني بينالاري آنلاتماق اوچون لازيم اولان کليمه لري تاپانمادي، او منظره لرين، وهيدين اؤز اؤلکهسينده گؤره بيلديگي منظره لر ايله هئچ اوخشارليغي يوخويدو. وهيد اؤز گؤزلري ايله او بينالاري گؤره بيلمزدي. ايران امنييت گوجلري نين سيلاهلاريندان اونون بدنينه گيرن ۹۰ دنه ساچما قورشون وهيدين گؤزلريني کور ائتميشدي.
اونون گوناهي (سوچو) دؤولت قزئتينده نشر ائديلن و اونون ميلتيني – ايران آذربايجانليلاري – حامامبؤجگينه بنزه دن کاريکاتورايا اعتيراض ائتمه سي ايدي. کاريکاتورايلا بيرليکده اونلاري يوخ ائتمک اوچون ۱۰ شيوه تکليف ائديلميشدي. داورپناه ۲۰ ياشا يئني گيرميش و هئچ بير سيلاهي يوخ ايدي.
زماني وحيد’دن ، بو ايشي يئنه ده گؤررسنمي، شکلينده سوروشاندا، ” او منيم ياشاميمين ان گؤزل گونو ايدي، بيز بيرينجي دفعه اولاراق ائشييه چيخيب هاقلاريميزي ايسته يه بيلميشديک، ” دئيه جاواب وئرميشدي.
مي ۲۰۰۶ (خرداد ۱۳۸۵) اعتيراضلاريندان سونرا وحيد موعاليجه اوچون ايتاليا’يا قاچدي. ايران سفيرليگي نين مأمورلاري اونو آختارماق اوچون خسته خانايا گلديکلرينده، او سوئد-ه چيخدي، اورادا مولتجي (سيغناجاق) ستاتوسو آلماق اوچون وئرديگي ديلکچه هله ده جاوابسيز قاليب. وهيد هوقوقي بير ستاتوسو اولمادان او اؤلکه ده ياشايير، منزيليني ترک ائتمه سي تهلوکه لي، گؤزلري گؤرمه يه ن يالنيز بيريسي کيمي.
ايران آذربايجانليلاري تورک ائتنيکيندن اولوب و CIA Factbook’ونا گؤره ۶۶ ميليونلوق ايران نوفوسونون تقريبن دؤردده بيريني تشکيل ائديرلر. فارسلار آنجاق نوفوسون ياريسيديرلار و قالان ٪۲۵ ايسه کورد، عرب و تورک (ازربايجانلي اولمايان تورکلر – چئويرن) کيمي باشقا آزليقلاردير. ايران آذربايجانليلاري ايرانين قوزئي باتيسي (شيمال قرب) ، آذربايجان [جومهورييتي]، ائرمنيستان و تورکييه اؤلکه لري ايله سينيرلانميش بؤلگه ده ياشاييرلار. آذربايجانليلار بير چوخ ايرانليلار کيمي شيعه ديرلر آنجاق اونلار فارسجا يئرينه آذربايجان تورکجه سينده دانيشيرلار.
آرتيق زماني’ نين بوتون ياشامي آذربايجانليلار و ايرانداکي باشقا آزليقلارين آغير دوروملاري ايله ايلگيلنمکله دولماقدادير. او شهر مرکزينده اولان آپارتمانيندان ايرانداکي ايرتيباط شبکه سي ايله تماس قورور. اونلار – اؤزلريني تهلوکه يه آتاراق – آذربايجانلي آکتيويستلرين، ديل هاقلاريني ايسته ديکلري اوچون ايران پليسي طرفيندن حبس و ايشکنجه ائديلمه لري و يا اؤلدورولمه لري ايله باغلي خبرلري زماني’يه يئتيريرلر. اونلارا هر زامان ‘ايراني ييخماق ايسته ين سئپاراتيست’ اولاراق ايتتيهام ائديليرلر. اؤزو ده ايران آذربايجانليسي اولان زاماني اونلارين خبرلريني نوت ائديب و ترجومه ائتديکدن سونرا اولوسلاراراسي عفو تشکيلاتي’نين (امنئستي اينتئرناشنال) لندن’داکي اوفيسينه گؤندرير و آمنئستي اينتئرناشنال اولايلار حاقيندا بيانات يايير. او آيريجا وانکووئر’ده آذربايجان سياسي مهبوسلاريني مودافيعه انجمني، آداپپ، آديندا گليرسيز بير تشکيلات فورمالاشديردي و اونون مصرفلري نين بؤيوک قيسميني اؤزو قارشيلايير.
ايراندا بؤيوين هر بير آذربايجانلي کيمي او دا بعضي آيري-سئچکيليکلر ياشاديغيني، دئيير زاماني، آنجاق توپلومدا تانينميش اولان عاييلهسي اونو آيري-سئچکيليکلرين ان پيسيندن قورويوردو. او آذربايجانين ان بؤيوک شهري اولان تبريزده بؤيودو. آتا طرفي نسيللردن بري اراضي صاحيبي ايديلر آنجاق ايرانين ۱۹۷۹ اينقيلابيندان سونرا اونلارين يئرلري و سروتلرينه ال قويولدو، ائولري تامامن يانديريليب آتاسي ايسه حبسه آلينيب و اعداما تهديد ائديلدي.
اوخولدا (مکتبده) زماني و اونون سينيفداشلاري آذربايجانلي اولوب و چوخونون دانيشديغي ديل ساده جه آذربايجان ديلي اولماسينا رغمن ، فارسجا دانيشماغا مجبور ائديليرديلر. اينقيلابدان سونرا هؤکومت آزليق ديللر و کولتورلري قوروماق اوچون آناياسادا قانون کئچيردي، آنجاق هئچ زامان ايجرا اولمادي. زاماني بونلاري سينيفداشلاري نين آنا ديللرينده دانيشديقلاري اوچون جزالانيب دؤيولدوکلريني خاطيرلاياراق دئيير.
” بير هيکايه وار دوستلاريميزين بيري نين اوشاغيندان؛ او خرجليگيني توپلاييب و اونو اؤيرتمه نينه وئره رک دئميشدي، بو ۲۰ دنه آذربايجان کليمه سي قدردير، بو جريمه ني اؤنجه دن (نقد) سنه وئرديگيم اوچون اونلاري دانيشا بيلرم من ” دئيه خاطيرلادي زماني.
” [اوخول مسئوللارينين] عاييله مي تانيديقلاري اوچون، من جزا آلميرديم. اونلار مني دفترده (اوفيسده) توتوردولار، من ايسه دانيشمادان آغلاييرديم. ”
بير چوخ ايران آذربايجانليسي خيال قيريقليغينا اوغراييب درسي بوراخيرديلار، بو مسله ايسه داها سونرالار اونلارين ياشاماق اوچون سئچنکلريني (اينتيخابلاري) آزالديردي، دئدي زماني و ، بعضيلري اؤز ائتنيکلريندن اوتانميش اولوردولار، دئيه آرتيردي.
” ائششک و حامام بؤجگي آدلانديرماق کيمي آشاغيلاييجي ‘جوک’لار (زارافات) سؤيله ييب و آشاغيلاييجي شئيلر چاپ ائتمک، داها [ايران] کولتورونون بير پارچاسي اولوب. اونلار ژوکئ دئيير وئ سن ‘بونلار تهقير ائديجيدير’، دئسن، دؤنوب ‘سن خوشا گليم (cool) دئييلسن، سن نييه ظارافاتدان آنلاميرسان؟’ دئيه جکلر. ”
زماني ليسه ني (اورتا مکتب) بيتيرديکدن سونرا آنکارا’يا (تورکيه) گئتدي. او اورادا گله جک حيات يولداشي شهروز تورفخ ايله گؤروشدو. ايران آذربايجانليسي اولان شهروز Torfəx ليسه ده اوخويارکن ياساق کيتابلار ساخلاديغي اوچون حبس ائديليب، اوندان سونرا دانمارک’ا قاچميشدي. او سونرالار سيغينماجي اولاراق کانادا’دا يئرلشدي. زاماني، اينديکي فعاليتلري نين ندنلريندن بيري حيات يولداشيمين ياشاديقلاريدير، دئيير.
” حيات يولداشيم منه حبسده اولدوغو چاغلاري آنلاتدي. اونلار يئني-يئتمه گئنج ايديلر و زيندان مأمورلاري دفعه لرجه سيلاهي اونلارين قافاسينا داياييرديلار. او هم ده دانيمارکا’دا ايشگنجه اثرلريني موعاليجه ائتمک اوچون چوخ چتينليک چکميشدي. ساده جه کيتاب ساخلاماق اوچون، اونون بوتون قابيرغالاري ازيلميش و بئلي کسيلميشدي. ”
زماني حيات يولداشينا قوشولماق اوچون اوتاوا’يا گئتدي. اونون رياضيات و علم درسلرينده مارکالاري اوتاوا اوينيوئرسيته سينه قبول اولوب، دؤولت بورسو ايله اوخويا بيله جک قدر يوکسک ايدي. [کانادا’يا گئلديگينده] اينگيليسجه بيلمه ديگينه باخماياراق فيزيک ليسانسي و سونرا ميکرودالغالار بؤلومونده ايختيصاصيني بيتيريب و بير پروفسور ايله ب.ج. (بريتيش کلمبيا) اونيوئرسيته سينده فؤوقلاده حاضيرليق درجه سي پروژه سيني چاليشماق اوچون وانکووئره داشيندي.
آنجاق يئني شهرده يئرلشمه يه باشلايينجا، او ايراندا نئچه آذربايجانلي يئني-يئتمه گئنجين حبسه آلينمالاريني ائشيتدي. ” اونلاردان بيري بير ايلليک اونيوئرسيته اؤيرنجيسي ايدي. اونون ساخلانديغي حبسخانا حيات يولداشيمين يئني-يئتمه گئنج ايکن ساخلانديغي ايله عئيني ايدي. او معمارليق اوخويودردو و منيم حيات يولداشيم ايسه بير معماردير. بئله دوشوندوم کي، او زامان حيات يولداشيمين اورادا اولوب و بير اوشاق کيمي عذاب چکديگي آنلاردا باشقالاري نين اونون اوچون نه لر ائتمه لريني ايسترديم؟ بونا گؤره ده او مهبوسلارا يارديم ائتمه يه فيکيرلشديم. اطرافا تئلئفون آچديغيمدا بعضي گنجلرين آيلارجا يوخا چيخمالاريني ائشيتمک مني حئيرتلنديردي، ” دئدي زاماني.
” من يارديم آلماق اوچون ايران اينسان هاقلاري مودافيعه چي قروپلاريني تاپماغا چاليشسام دا اونلارين گئنلده ايلگيسيز و ماراقسيز اولدوقلاريني گؤردويومه تعجوبلنديم ”
زماني اونيوئرسيته چاليشمالاري نين نزارتچيسي اولان پروفسورا ” من توپلوموم اوچون بير ايشلر گؤرمک اوچون بير سوره [بلکي بير هفته] گئديرم ” ، دئدي. او بو مسئله ايله ماراقلانان اينسان هاقلاري جمعييتلريني آختاريردي. تانينميش اولوسلاراراسي بير قوروپون مسئوللاريندان بيري ، حبسه آلينميش شخصين عاييله سي علاقه قورماق ايستسه لر، بو ايرانين رسمي ديلي، فارسجا ايله اولماليدير، دئدي زماني’يه. اولوسلاراراسي عفو تشکيلاتي داها آنلاييشلي ايدي. اونلارين تمسيلچيسي زماني’يه، اونون اولايي سندلشديريب و اونلارا ترجومه ائتمه سي شرطي ايله مهبوسلار حاقيندا بيانات وئره جکلريني، بيلديرميشدي.
سونرا ۲۰۰۶ مي-ين ۱۲’ده، حامام بؤجگي کاريکاتوراسي ايرانين ميللي قزئتينده ياييدي و مينلر آذربايجانلي کوچه لره تؤکولدو. اساسن سيلاهسيز اولان اعتيراضچيلار امنييت گوجلري واسيطه سييله آمانسيزجاسينا باسديريلديلار. ۲۰۰۷’جي ايلده اولوسلاراراسي عفو تشکيلاتي، ايرانلا ايلگيلي اينسان هاقلاري راپوروندا، ” مينلر اولماسا يوزلر نفر توتوقلاندي و بير چوخ قايناقلارا گؤره امنييت گوجلري واسيطه سي ايله اؤلدورولدو ” ، شکلينده اولايلاري ديرلنديريب.
زماني حبسه آلينميش آکتيويستلرين عاييله لري نين يارديم طلبلري چوخالينجا نه ائده جگيني بيلميردي. او تئلئفون واسيطه سي ايله عاييله رله ايرتيباطا کئچدي آما گيزلي سئرويس تانينميش آکتيويستلرين تئلئفون گؤروشمه لريني قئيد ائديردي، و بو اونلاري اينتئرنئت اوزريندن يازيشماغا مجبور ائتدي.
” بئله دوام ائتديکجه بيز بيراز تانينديق و من بعضيلري نين منيمله دانيشماقلاري اوچون حبسه آلينمالارينا داير راپورلار آلماغا باشلاديم. ايلک اؤنجه ايران هؤکومتي نين منيم آديمي محکمه هؤکوملرينده يازاجاغينا اينانماديم. من اونلاردان (اکتيويستلردن) محکمه حؤکمونو اسکن ائديب منه گؤندرمه لريني ريجا ائتديم. سونرا بيز اينتئرنئت واسيطه سييله ايرتيباطا کئچديک و من آديمي محکمه هؤکوملرينده گؤردوم، اؤرنئيين ‘فاخته زماني ايله دانيشماغا گؤر’ه. ”
بورايا قدر، زماني ايله دانيشماق سوچو ايله ايتتيهام ائديلن آکتيويستلر ۶ آي حبسه محکوم ائديلميشديرلر. بعضيلري ايشکنجه اولوبلار، دئدي زماني، آما بو معلوماتلاري ياييلمايانلارين ايشکنجه اولدوقلاري قدر دئييل.
زماني اويدو (ماهواره) آليجي واسيطه سي ايله ايراندا ياييملانان تي.وي و راديولارا چيخيب و آزليقلار هاقلاريني دانيشديغي زامان اؤلوم تهديدلري آلماغا باشلادي. اونون آتا-آناسي ايراندا ياشايير و ايرانين گيزلي سئرويس مأمورلاري طرفيندن دواملي چاغريليب سورغو-سوالا چکيليرلر. زماني دئدي، آتاسي او مأمورلارا دئيير، قيزلاري نين اوستونده کونتروللاري يوخدور و او ائتديکلري ايله باغلي اونلاري دينله مه يير. هؤکومت اورقانلاري اونلارين تورپاقلاري، ائولري و سروتلرينه زاتن داها اؤنجه لر ال قويموشدور.
” اونلار بير چئشيت گوونده ديرلر ” گرگين بير گولوشله دئيير زماني. ” اونلارين جانلاريندان باشقا اودوزماغا چوخ شئيلري قالماميش. … تئلئفوندا اونلارا مني قورخوتماغين مومکون اولماديغيني دئديم. ”
زماني بو ايشده اولوسلاراراسي شؤهرتيندن فايدالانير. او مارچ ۲۰۰۸’ده آمئريکا کونقرئسي، ايران ايش قوروبونا دانيشيق آپارماق اوچون چاغريلدي. بو گؤروشو دوزنله ين اينسان هاقلاري اوچون ليدئرليک شوراسي-ايندان (the Leadership Council for Human Rights) کاترين کامئرون پورتئر زماني-نين دانيشيغي حاقيندا بئله دئيير؛ ” او ايرانداکي آزليقلاردان دانيشماغا باشلاياندا باشقا ايرانليلار اونو سيخيشديرماغا، دانيشيغيني کسمه يه و دئمک اولار کي اونا فيزيکي هوجوم ائتمه يه باشلاديلار. ”
” واشينقتون’دا اولدوغوم بوتون ايللر ايچريسينده – و من ۱۹۸۰’دان بورادايام – او ميتينگ منيم ايشتيراک ائتديگيم ان چتين ميتينگ ايدي، ” دئدي پورتئر واشينقتون-دان تئلئفون گؤروشمه سينده.
” فاخته دانيشاندا نئچه نفر دوز اونون اوزونه دوغرو گلديلر. او چوخ قورخمالييدي. …فاخته اولاييندا من بير حقيقت ايله راضيلاشيرام و بو اونون قادين اولماسيندادير، ” دئدي پورتئر، و ” چوخ ساييدا (دوزينه) آداملاري داغيتماق اوچون مجبورن پليس چاغريلدي، کيشيلري اصلا تانيتديرماديلار اؤزلريني، ” دئيه آرتيردي.
باخماياراق کي وانکووئر پليسي اونون علئيه اينه اولان تهديدلري قالديرماقلا بيرليکده اونو قوروماق اوچون جيدي اولاراق چاليشيب، آنجاق زماني هميشه کئشيکده اولدوغونو دئيير.
” من هميشه نييارانام. …ساده شئيلر سنين ياشاميندا دئييشير. من اوچماغي و سيياهتي صبيرسيزليکله گؤزلرديم، آنجاق من سيياهت اؤنجه سي راحاتسيز اولورام … اؤزلليکله کونقرئسده تهديد ائديلديکدن سونرا ، بو [نييارانچيليق] تهديدين هارادان گلديگيني بيلمه ديگيم اوچوندور. ”
” من سحرلري قاچماق اوچون ائشييه چيخارديم. ايلک تهديد تئلئفونو آلديقدان سونرا داها چيخماديم. ”
” ائتديگيم چوخ ساده ايشلري، داها ائتميرم. ”
[1] www.vancouvers…
٫بير ميللتين سسي
پایلاش | پرینت
بورا باغلي يازيلار:
- آنا ديلي گونو موناسيبتيله، فاخته زماني آمئريکانين سسي راديوسو-نون تي.وي پروقراميندا دانيشاجاق
- مصاحبه سایت يوردنت با خانم فاخته زماني، دبير انجمن دفاع از زندانيان سياسي آذربایجانی (آداپ)
- فاخته زماني ايران آدلانان اؤلکه ده فارس و شيعه اولمايان ميلتلرين ازيلمه سيندن دانيشيب
- سخنرانی فاخته زمانی در نشست کمیسیون عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد در خصوص مسائل اقلیتهای ملی٬ اتنیکی٬ مذهبی و زبانی
- فاخته زماني آمئريکانين سسي راديوسونون تي.وي پروقراميندا فارس شووونيستلرين قورخويا سالدي
- فاخته زماني ايله آذربايجان سسي راديوسو دانيشيغي (سس)
http://www.baybak.com
بای بک سایتیندان پرینت اولوب
http://www.11008.baybak.com/il_11008_say_2188.azr
یازینین اینترنت آدرسی
یازیده ایشه آلینان اینترنت آدرسلری
[1] www.vancouvers…: http://www.vancouversun.com/news/Minority+Report/1137829/story.html
گوروش کاپانیبدی